Ako postoji selo u Sremu koje krije brojne misterije tokom burne istorije, to su svakako Čortanovci.
Smešteno na samoj obali Dunava, poznato naselje koje obuhvata oko 220 hektara šume u okviru Nacionalnog parka Fruške gore, prava je živa encikopedija istorijskih događaja koji su se zbili na ovim prostorima.
Nisu bez razloga Rimljani izgradili čuveno utvrđenje Castra Herculis (Herkulov grad), koje i dan danas svedoči o granicama Rimskog carstva.
Nisu se tek tako hajduci tokom zime sklanjali u lagume, gde su čekali proleće i nove pohode.
Nije bez razloga doktor Radenko Stanković izgradio jednu od najpoznatijih vila na visini gde se ukrštaju ruže vetrova, a priča se i da je duboko u šumi pronađen rudnik star više od 150 godina, koji je u to vreme bio veoma eksploatisan.
Priču o Čortanovcima, burnoj istoriji, brojnim tajnama i misterijama najbolje zna-niko drugi nego Živan Pašić, hroničar i šumar, pisac i zapisničar brojnih događaja.
Kako nam je ispričao pukom slučajnošću ili ne, kada su pre nekoliko godina vršeni radovi na terenu, uz samu obalu reke pojavio se ugalj.
Austo-ugarska vlast je nekada do 1918. godine, dok je vladala na ovim prostorima vršila istraživanja podunavlja i nalazišta uglja.
Nakon velikog vodostaja Dunava i usled erozije zemljišta rudnik je zatrpan. Tek 1934. za rudnik se ponovo saznaje, kada je angažovano deset čortanovačkih porodica koje su radile za dnevnicu i vadile ugalj navodi Pašić i dodaje:
Čak su u to vreme stavili i prugu, aktivirali jednu parnjaču za taj ugalj i radili sve do 1948. godine.
S obzirom da se rudnik nalazio tačno iznad Dunava, a reka je tekla do pod sam rudnik, rudu su tovarili u brod i taj parni brod je vukao ugalj dole do Pančeva, delom u Tamiš a deo uglja su istovarali u Slankamenu. Nažalost , te iste godine je zemlja ponovo zatrpala rudnik i od tad više nije u funkciji.
FILMSKA AVANTURA: Oldtajmer DŽIPOVIMA kroz Frušku goru
Hajdučki sastanak u lagumima..
Druga priča koja se prenosila s kolena na koleno govori o najpoznatijem sremskom hajduku Lazi Harambaši, čija se družina skrivala duboko u šumi.
Priča govori da u vreme kada je bila hajdučija u Sremu, Čortanovci su bili bogom dani za skrivanje hajduka koji su pljačkali brodove na Dunavu, karavane na Banstolu i putu od Petrovaradina do Zemuna.
Tu je između ostalih boravio i Laza Dobrić čuveni harambaša iz Sasa, kao i druge hajdučke družine. Kad ih poteraju šajkaši posle pljačke sa Dunava, oni su se sklanjali u šumske lagume a odatle na Frušku goru.
Kada opljačkaju mesta na Banstolu oni dođu da se sklone kod Hajdučkog izvora koji je po njima dobio naziv.
Ukoliko ih poteraju žandari a imali su stražu na vrhu šume koja im je javljala da se sakriju tada su čamcima uspevali da pobegnu rekom, uđu u rit i praktično su u to doba bili neuhvatljivi.
STARI SLANKAMEN: Sremski „Sveti Stefan“-obiđite sve znamenitosti
Rimsko utvrđenje- Ad Herculem
Pored navedenih lokaliteta u Čortanovcima, važno je napomenuti da se u neposrednoj blizini Dunava nalaze ustaci rimskog utvrđenja Ad Herculem, a reč je o lokaciji Prosjanice.
Nekada se na ovom mestu nalazilo kameno utvrđenje najveće na ovom potezu uz Dunav, koje je štitilo širi potez od Petrovaradina do Slankamena.
Sudeći po starim novčićima koji su tu pronađeni pretpostavlja se da je utvrđenje izgrađeno krajem III ili početkom IV veka.
Danas je na lokalititu Prosjanice moguće videti kružni zid jugoistočne kule, prečnika oko deset metara, visine nešto više od metar, širine dva metra i zidove glavnog bedema. Istraživanjima je utvrđeno da se deo utvrđenja nalazi u koritu Dunava.
Čortan za novce
Kako potvrđuju brojni spisi a prema istraživanjima Žike Pašića Čortanovci su bili naseljeni još u neolitu pre 6.000 godina, a tokom istorije su na ovim prostorima živeli Rimljani. Tek od srednjeg veka Čortanovci se pominju pod ovim imenom.
S obzirom da se Čortanovci nalaze na obali Dunava, a u zaleđu se nalazi puno manastira, između ostalih Grgeteg, Krušedol i Remeta, pa je zbog posta trebalo nabaviti puno ribe.
Tako su meštani okolnih sela dolazili u selo po ribu, koja se nije prodavala na kile već na čortan ribe za novce. To je tada bila ruska merna jedinica za oko 1,5 kilograma ribe. I kad narod kaže idem po čortan za novce, tako ostade i naziv Čortanovaca.
„Starim Dunavom“ do Kovilja
Nasuprot vekend naselja Čortanovci-Dunav koje se nalazi na desnoj obali Dunava, leva obala predstavlja netaknuto šumsko prostranstvo koje je deo zaštićene prirode „Koviljsko-petrovaradinski rit“ koji se prostire na površini od 1.100 hektara zajedno sa Krčedinskom adom.
Prilikom visokog vodostaja, plovidbom kroz netaknutu prirodu nekadašnjeg toka Dunava rukavcem pod nazivom Stari Dunav, može se stići do manastira Kovilj. Ovo je put kojim je u 12. veku plovio Sveti Sava, kada je išao da izmiri svog brata Stefana sa ugarskim kraljem Andrijom II.
